جهاد نبوی‌
منشأ اقتدار و عزت اسلامی

عبدالغنی نيك انديش

پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وسلم آيين نامه و قوانين جنگ و مبارزه را پى ريزی و تصويب كرد و فرماندهان خود را به آموزش آن دستور داد و هيچ  وقت نگذاشت كه كسی از آنان، ‌آن قوانين را ناديده بگيرد. بدين ترتيب با وضع كردن اين قوانين ارزنده، ‌عرصه جهاد و نبرد را از ناپاكى‌های زمان جاهلی زدود و آن را به جهاد و دفاعی برجسته و مقدس تبديل نمود.
تعريف جهاد:
جهاد در لغت از جهد به فتح «ج» به معنی تعب و مشقت و به ضم «ج» به معنی طاقت گرفته شده است‌، زيرا هر يك از طرفين نهايت كوشش و توانش را جهت دفع طرف مقابل بكار مى‌گيرد.
علامه كاساني «رح» در تعريف شرعي جهاد می‌فرمايد: جهاد يعني بكارگيری تمام توان ونيروی خود در جنگ در راه خدا با جان و مال، زبان و ...
جهاد صرفاً‌ مبارزه مسلحانه با كفار نيست بلكه هر نوع تلاش و كوشش كه در راه خدا و در راستاي اعلاي كلمة الله و درهم كوبيدن شوكت و ابهت كفارباشد را جهاد می‌نامند. اما كلمه جهاد علی‌الاطلاق به كوششی گفته می‌شود كه در مبارزه مسلحانه با كفار صورت مى‌پذيرد.
مراحل مشروعيت جهاد:
از آنجا كه اسلام آيين جاويد، ‌آسان وهدفمند می‌باشد. عجولانه بر خورد ننموده بلكه در فرستادن فرمانـ پيكارـ از متانت و تدريج كار گرفته است و در طي مراحل مختلف فرمان پيكار و جهاد را نازل نمود.
مفتی محمدتقی‌عثمانی می‌نويسد: مراحل شكل گيری مشروعيت و فرضيت، ‌جهاد در قرآن چهار مرحله اند:
مرحله نخست: صبر و شكيبايي در برابر اذيت و آزار مشركين،‌ توأم با دعوت دادن آنها بسوی دين حق،‌ وباز داشتن پيامبر اسلام صلي‌الله‌عليه‌وسلم يارانش را از درگير شدن بامشركين.
مرحله دوم: مباح قرار گرفتن جهاد بدون فرضيت آن در اين مرحله.
مرحله سوم: جهاد دفاعی،‌ به اين معنا كه فرضيت جهاد فقط بر مسلمانانی است كه مورد حمله و هجوم دشمنان قرار گرفته اند.
مرحله چهارم: جهاد اقدامی، ‌يعنی آغاز جنگ وجهاد با تمام كفار با اختلاف اديان و جنسيت آنها،‌ اگر چه آنان آغازگر جنگ نباشند، ‌اما جهاد عليه آنان بقصد اعزاز دين و شكستن شوكت كفر ادامه خواهد داشت تا اینكه يا مسلمان شوند و يا جزيه پرداخت نمايند.
انواع جهاد:
1ـ جهاد دفاعی
2ـ جهاد اقدامی
مولانا محمدتقی‌عثمانی مى‌نويسد: جهاد دفاعی فرض عين است و جهاد اقدامی‌فرض كفايه است.

فلسفه جهاد:
حكمت خداوند متعال چنين می‌طلبد كه در جهان نبرد بين حق و باطل،‌ خير و شر،‌ عدل و ظلم،‌ توحيد و شرك ادامه داشته باشد. حقّ و باطل همواره وجود داشته‌اند و خير و شر كما كان در ستيزاند.
در اين حال اين فريضه به عهده اهل حق عايد می‌گردد كه عدل و انصاف را در جهان بگسترانند، و جهت اعلای دين خداوند و تعليمات قرآن كريم سعی و جديت خستگی ناپذير به خرج دهند.
اهداف جهاد:
هدف اساسی از مشروعيت جهاد آنگونه كه از نصوص شرعيه بر می‌آيد،‌ اعزاز اسلام و اعلای كلمة‌الله و در هم شكستن شوكت و ابهت كفر است.
غربيها در قرن گذشته عليه احكام جهاد مواضع خصمانه‌ای اتخاذ و از جهاد به عنوان ابزاری ياد كردند كه مسلمانان بوسيله آن بر كفار می‌تازند و به زور شمشير سعی در ترويج اسلام اجباری در ميان غير مسلمانان دارند و مصمم هستند تا دين اسلام را بدين وسيله به آنان تحميل نمايند، ‌افراطيون مسيحی بر اين باوراند كه در حقيقت رواج اسلام نه با دليل و برهان بلكه به زور شمشير صورت گرفته است.
ما اين پندار جاهلانه را اينگونه پاسخ می‌دهيم:
خوشبختانه جهاد هيچگاه به منظور مجبور ساختن مردم جهت پذيرش اسلام مشروع نگشته است بلكه جهاد صرفاً‌ به منظور بر قراری حكم خدا در زمين خدا و انهدام شوكت كفر و كفار كه در طول تاريخ بزرگترين منشأ‌ فساد،‌فتنه و ظلم وبا ايجاد اختلال مانعی بزرگ در برقراری عدل و قبولاندن حق و حقيقت به شمار می‌رفته اند، ‌مشروع گرديده است.
هدف جهاد حمايت از مظلومان ستمديده و زدودن غبار ظلم و ستم از چهره جامعه بشری است و جهاد فرض شد تا بوسيله آن لكّه‌های ننگ و دالانهای تاريک و مبهم كفر و شرك را از تاريخ بشری بزدايد و صفحات اين تاريخ را از لوث جباران پاك سازد و نيكی،‌ مهر و محبت را به بشر مظلوم و رنجيده نويد دهد.
حال اگر هدف جهاد اجبار و اكراه مردم بر پذيرش اسلام می‌بود مبحثی به نام جزيه در فقه اسلامی‌مطرح نمی‌شد.
روش آن حضرت صلي الله عليه وسلم در جهاد:
روش آن حضرت در جهاد، ‌چنين بود كه هرگاه سپاه اسلام را به منطقه‌ای اعزام می‌كردند،‌ به فرمانده سپاه به تقوا و مدارا با ياران خود اكيداً‌ توصيه می‌كردند. سپس خطاب به سپاه اسلام می‌فرمودند: با ياد خدا و در راه او با كفار بجنگيد، خيانت و عهد شكنی نكنيد،‌ مردگان را مثله نكنيد و كودكان را بقتل نرسانيد.
هرگاه پيامبر صلى‌الله‌عليه‌وسلم شب هنگام به محل سكونت مردمی ‌نزديك می‌شد؛ ‌تا بامدادن بر آنان يورش نمی‌برد و به شدت از آتش زدن خانه و مسكن مردم، كشتن و شكنجه دادن كودكان وزنان و چپاول و به يغما بردن اموال آنان منع می‌كرد. و از نابود كردن كشت و زرع و نژاد انسان و حيوان و قطع درختان منع می‌فرمود.
هنگامي كه محلی را فتح می‌كردند،‌ به منظور بر قراری نظم وعدالت تا سه روز در آنجا می‌ماندند. و وقتی خبر فتح و پيروزی را دريافت می‌كردند، ‌سجده شكر به جا می‌آوردند.
ترك جهاد:
وقتی كه جهاد بخاطرحفاظت از كيان اسلامی ‌و اعلای كلمة‌الله محسوب می‌گردد، ‌ترك جهاد منجر به ذلت، ‌خواری و شكست سياسی و اجتماعی مسلمانان درجهان می‌گردد.
بنابر اين در صورت ترك جهاد بطور كلی امت مسلمان در روز قيامت مؤاخذه خواهد گرديد.
بوسيله جهاد تمام فتنه ها سركوب و لگام گسيختگان مهار خواهند شد و مؤمن خالص از ناخالص متمايز می‌گردد. اعراض و كناره گيري از جهاد و رها ساختن كفار به حال خود،‌ در واقع دعوت دادن تباهی برای خود و آخرت است. ترك جهاد به معنی فرا خواندن مرگ به سوی خود است. زمانی كه مسلمانان از جهاد روی گرداندند، ‌كفار بر آنان غلبه نموده طوق بردگی را در گردنشان قرار دادند.
بوسيله جهاد،‌ حيات دنيوی و اخروی نصيب مسلمانان گشته،‌ اختلاف و نفاق از ميان آنان بر داشته می‌شود، ‌اتحاد و يكپارچگی آنان حفظ خواهد شد و همه چون سدّ‌ محكمی‌ در برابر دشمن قرار خواهند گرفت. به اميد آنروز.
منابع ومآخذ:
1ـ بادۀ ناب.
2ـ جهاد وجایگاه آن در اسلام.
3ـ مجاهد نستوه.
4ـ فروغ جاویدن.
5ـ غزوات الرسول.